Rydym yn defnyddio cwcis ar y wefan hon, a gallai fod rhai wedi cael eu gosod eisoes.
Os fyddwch yn parhau i ddefnyddio'r safle heb newid eich gosodiadau, byddwn yn tybio eich bod yn cytuno â hyn.
Darganfyddwch fwy am ba gwcis rydym yn eu defnyddio a pham
Cuddio'r neges hon

Bwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Betsi Cadwaladr: Proffil Demograffeg

 

Eglurhad:

 Lle gwelir yr eiconau hyn wrth ymyl testun, bydd clicio arnynt yn mynd â chi at wybodaeth bellach 
Data gyda sylwebaeth  Data gyda sylwebaeth        Geirfa   Geirfa                   Dulliau a nodiadau   Dulliau a nodiadau            
Health Maps Wales  Mapiau Iechyd Cymru          Adnoddau ychwanegol Adnoddau ychwanegol

Cyflwyniad

 
Bwrdd Iechyd Lleol (BILl) Prifysgol Betsi Cadwaladr, sy’n cwmpasu bron i draean o ehangdir Cymru, yw’r Bwrdd Iechyd Lleol mwyaf yng Nghymru, o ran daearyddiaeth a phoblogaeth. O fewn BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr, mae ardaloedd awdurdodau lleol yn amrywio o ran maint o 438 km sgwâr yn Sir y Fflint, i 2,548 km sgwâr yng Ngwynedd, sy’n cynnwys Parc Cenedlaethol Eryri.

Map rhyngweithiol o’r ardal         

Gellir defnyddio Mapiau Iechyd Cymru i weld lleoliad ysbytai acíwt yn ogystal â ffiniau BILl, awdurdodau lleol (neu unedol). Cyflwynir dadansoddiadau ar lefel ardal fach ar gyfer nifer o ddangosyddion, gan gynnwys ardal cynnyrch ehangach haen uwch (USOA), ardal cynnyrch ehangach haen ganolig (MSOA) ac ardal cynnyrch ehangach haen is (LSOA).
Geirfa  Adnoddau ychwanegol  Mapiau Iechyd Cymru
 
 

Maint ardal

Cilomedrau Sgwâr, 2007        

Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru 

DU

6,172

714

2,548

1,130

838

438

504

20,780

244,168

Poblogaeth

Amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn

Cynhyrchir amcangyfrifon poblogaeth gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol (SYG), ac maent yn ystyried genedigaethau, marwolaethau, ac amcangyfrif o fudo rhwng y cyfrifiad diwethaf a chanol y flwyddyn gyfredol. [1]

Amcangyfrifir mai poblogaeth Bwrdd Iechyd Lleol (BILl) Prifysgol Betsi Cadwaladr oedd 679 o filoedd yn 2007 (23 y cant o boblogaeth Cymru).  O fewn BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr, mae poblogaeth yr awdurdodau lleol yn amrywio o ran maint o 69 o filoedd ar Ynys Môn i 151 o filoedd yn Sir y Fflint.

Amcangyfrifon Poblogaeth  Canol Blwyddyn

Miloedd, 2007

Geirfa  Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol  Mapiau Iechyd Cymru

Data gyda sylwebaeth, Excel (1.5 MB)

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

DU

678.5

69.0

118.4

111.7

97.0

150.5

131.9

2,980.0

60,975.0

Cyfeiriadau

1. Ystadegau Gwladol. Population estimates. A short guide to population estimates. Llundain:SYG; 2004  Ar gael yn: http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/Short_Guide_revision_Nov_04_final.pdf [mynediad 2 Mehefin 2009]

Poblogaethau Cofrestredig

Mae rhyw 694,900 o unigolion sydd â’u preswylfan yng Nghymru wedi cofrestru gyda meddygfeydd teulu yn BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr [neu gyfwerth cyn mis Hydref 2009]; mae 6,700 arall o unigolion sydd â’u preswylfan yn Lloegr wedi cofrestru gyda meddygfeydd teulu’r BILl hefyd. Mae rhagor o wybodaeth a sylwadaeth ar gael yn:

http://www.wales.nhs.uk/sites3/w-page.cfm?orgid=568&pid=38926

Dwysedd Poblogaeth

Mae dwysedd poblogaeth yn rhoi mesur o nifer y bobl sy’n byw mewn ardal. Fe’i cyfrifir trwy rannu’r boblogaeth yn ôl yr ardal ddaearyddol mewn cilomedrau sgwâr. Mae dwysedd poblogaeth yn uwch mewn ardaloedd trefol, ac yn is mewn ardaloedd gwledig. 

Mae Bwrdd Iechyd Lleol (BILl) Prifysgol Betsi Cadwaladr, gyda 110 o bobl fesul km sgwâr, yn deneuach ei boblogaeth na Chymru gyfan. O fewn BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr, mae dwysedd y boblogaeth yn amrywio o 46 o bobl fesul km sgwâr yng Ngwynedd i 344 o bobl fesul km sgwâr yn Sir y Fflint.

Dwysedd Poblogaeth

Pobl fesul cilomedr sgwâr, 2007

Geirfa  Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol  Mapiau Iechyd Cymru

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

DU

109.9      

96.9

46.4

98.9

115.7

343.9

261.8

143.4

251.0

 

Amcanestyniadau newid yn y boblogaeth

Mae amcanestyniadau poblogaeth wedi’u seilio ar ragdybiaethau; maent yn dangos beth allai ddigwydd pe bai tueddiadau diweddar o ran genedigaethau, marwolaethau a niferoedd yn mudo yn parhau. [1] 

Mae amcanestyniadau cyfredol yn gweld cynnydd yn y boblogaeth hŷn (75 oed a hŷn) ymhlith trigolion BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr o 61,000 (9 y cant o gyfanswm y boblogaeth) yn 2006 i 115,000 (15 y cant o gyfanswm y boblogaeth) yn 2031. Mae’r cynnydd yn nifer y bobl hŷn yn debygol o achosi cynnydd mewn cyflyrau cronig, fel clefydau cylchredol a chlefydau resbiradol, a chanserau. Bydd diwallu anghenion yr unigolion hyn yn her allweddol i’r byrddau iechyd lleol. Yn yr hinsawdd economaidd sydd ohoni, bydd y cynnydd cymharol (ac absoliwt) yn y boblogaeth sy’n ddibynnol yn economaidd, ac, mewn rhai achosion, poblogaethau sy’n ddibynnol ar ofal, yn creu heriau penodol i gymunedau.

 

 

Nifer

% newid

Amcanestyniadau poblogaeth

Cynnydd/gostyngiad rhagamcanol yng nghyfanswm y boblogaeth o 2006 i 2031

Geirfa  Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol  Data gyda sylwebaeth, Excel (668 KB)

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

DU

75,900

2,900

14,100

15,300

18,700

6,500

18,400

 330,000

10,500,000

(+11.2%)

   (+4.3%)

(+11.9%)

(+13.7%)

(+19.5%)

  (+4.4%)

 (+14.0%)

 (+11.1%)

 (+17.4%)

Cyfeiriadau

1. Welsh Assembly Government. Local Authority Population Projections for Wales (2006-based): Summary Report. Caerdydd: LlCC; 2008.  Ar gael yn: http://new.wales.gov.uk/statsdocs/population/popproj08/popprojsum08e.pdf [mynediad  19th Mai 2009]

Poblogaeth pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig

Mae gan bob sefydliad GIG ddyletswydd statudol i hyrwyddo cydraddoldeb hil.  Nid yn unig y gall ethnigrwydd adlewyrchu anghenion penodol o ran iaith a diwylliant, ond o ran anghenion iechyd yn ogystal. Mae pobl o gefndiroedd pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig (BME) yn fwy tebygol o ddod o deuluoedd incwm isel, o ddioddef amodau byw salach, ac o ennill cymwysterau addysgol lefelau is o gymharu â phoblogaethau gwyn.  [1] Yn ogystal, mae gan rai grwpiau BME gyfraddau uwch o rai cyflyrau iechyd.  Er enghraifft, mae risg sylweddol uwch o ddatblygu diabetes gan boblogaethau o dras De Asiaidd a Charibïaidd; mae poblogaethau o dras Bangladeshaidd yn fwy tebygol o osgoi alcohol, ond yn fwy tebygol o ysmygu.  [2]

Dengys ffigurau o Gyfrifiad 2001 fod y boblogaeth BME yng Nghymru yn 2.1 y cant, o gymharu â 7.9 y cant yn y DU gyfan.  Mae gan boblogaethau BME, yn gyffredinol, strwythur oed ieuengach o gymharu â phoblogaethau gwyn, ac mae hynny’n adlewyrchu patrymau mewnfudo a ffrwythlondeb y gorffennol.  Rhagwelir y bydd poblogaethau BME yn heneiddio’n gynyddol yn y dyfodol, ond bydd yn dibynnu ar lefelau ffrwythlondeb, cyfraddau marwolaethau a niferoedd net yn mudo yn y dyfodol. [3] 

Yn ardal BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr, mae’r boblogaeth pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig yn 1.0 y cant. Ar lefel ardal awdurdod lleol, ychydig o amrywio sydd, ac mae’r ffigurau’n amrywio o 0.7 y cant ar Ynys Môn i 1.2 y cant yng Ngwynedd a Sir Ddinbych.

Mae effaith mewnfudo er Cyfrifiad 2001 yn anoddach ei mesur. Nid oes un set ddata unigol sy’n cadw gwybodaeth am yr holl fewnfudwyr, ac mae llawer o ddiffiniadau a chategorïau gwahanol o ‘fudwyr’.  Mae’r GICC wrthi’n gweithio ar ddadansoddiadau o bobl sy’n cofrestru gyda Meddyg Teulu yng Nghymru, nad ydynt wedi cofrestru felly’n flaenorol yn y DU, ac y mae eu man geni y tu allan i’r DU.  Mae’r dadansoddiadau hyn yn fwy perthynol i niferoedd na mynychder, er gyda rhai cyfyngiadau, ac maent yn dangos tueddiadau demograffig a thymhorol cyfrifiadau cyn 2001, llawer ohonynt o bosibl yn rhagddyddio’r niferoedd mwy diweddar sy’n mewnfudo. 

Poblogaeth Pobl Dduon a Lleiafrifoedd Ethnig

% y bobl nad ydynt yn bobl wyn, 2001

Geirfa  Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

DU

1.0%

0.7%    

1.2%    

1.1%    

1.2%    

0.8%    

1.1%    

2.1%    

7.9%    

Cyfeiriadau

1. Gwasanaeth Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol Cymru[ar-lein], 2008. Black and Ethnic Minority Population. Ar gael yn: http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?orgid=719&pid=23574 [mynediad 20 Mai 2009]

2. Canolfan Gwybodaeth Iechyd a Gofal Cymdeithasol  [ar-lein], 2005. Health survey for England 2004: the health of minority ethnic groups – headline tables. Ar gael yn: http://www.ic.nhs.uk/statistics-and-data-collections/health-and-lifestyles-related-surveys/health-survey-for-england/health-survey-for-england-2004-health-of-ethnic-minorities-headline-tables  [mynediad 20 Mai 2009].

3. Ystadegau Gwladol  [ar-lein], 2004., Focus on Ethnicity and Identity Age/Sex Distribution Non-White groups are younger. Ar gael yn: http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=456 [mynediad 19 Mai 2009].

Y gyfradd ffrwythlondeb gyffredinol

Mae’r gyfradd ffrwythlondeb gyffredinol (GFR) yn fesur o lefelau ffrwythlondeb cyfredol ac mae’n dynodi nifer y genedigaethau byw fesul 1,000 o fenywod 15-44 oed. Er bod y GFR yn ystyried dosbarthiad y boblogaeth yn ôl oed a rhyw, nid yw’n caniatáu ar gyfer carfannau o feintiau gwahanol o fenywod o oed magu plant.

Mae cyfradd ffrwythlondeb gyffredinol ardal BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr ar gyfer 2007 yn uwch na chyfradd Cymru ond mae’n debyg iawn i batrwm Cymru. Ar lefel ardal awdurdod lleol, mae’r gyfradd ffrwythlondeb gyffredinol yn amrywio o 56.8 yng Ngwynedd i 64.9 ar Ynys Môn. Yn 2007, gan Ynys Môn oedd y gyfradd ffrwythlondeb gyffredinol ail uchaf o holl awdurdodau Cymru.

Y Gyfradd Ffrwythlondeb Gyffredinol

Genedigaethau byw fesul 1,000 o fenywod (15-44 oed), 2007

Geirfa  Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol  Mapiau Iechyd Cymru

Data gyda sylwebaeth, Excel (694 KB)

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

DU

60.5

64.9

56.8

60.1

61.5

59.9

61.8

59.4

61.6

Disgwyliad oes

 
Mae disgwyliad oes adeg geni yn y DU wedi cyrraedd ei lefel uchaf ar gofnod ar gyfer gwrywod a benywod.  Fe allai baban newydd-anedig sy’n fachgen ddisgwyl byw 77.2 o flynyddoedd, a gallai baban newydd-anedig sy’n ferch ddisgwyl byw 81.5 o flynyddoedd pe bai’r cyfraddau marwolaethau yn aros yr un fath ag yr oeddent yn 2005-07. Mae benywod yn parhau i fyw’n hynach na gwrywod; ond mae’r bwlch yn culhau. Dros y 25 mlynedd diwethaf, mae’r bwlch wedi culhau o 6.0 o flynyddoedd i 4.3 o flynyddoedd. [1]
Mae ffigurau ar gyfer poblogaeth BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr yn dangos bod disgwyliad oes ychydig yn uwch na hynny ar gyfer Cymru. Mae amrywio o fewn BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr ar gyfer gwrywod, o 76.8 yng Nghonwy i 77.5 yn Sir y Fflint, ac ar gyfer benywod, 80.7 yn Wrecsam i 82.1 ar Ynys Môn.

 

Disgwyliad oes adeg geni

Pobl a anwyd rhwng 2005-07

GeirfaDulliau a nodiadau  Adnoddau ychwanegol

 

 

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

DU

Gwrywod

(blynyddoedd)

77.2

76.9

77.0

76.8

77.3

77.5

77.2

76.8

77.2

Benywod

(blynyddoedd)

81.5

82.1

81.9

81.2

81.3

81.4

80.7

81.2

81.5

Cyfeiriadau

1. Y Swyddfa Ystadegau Gwladol  (2009). Life Expectancy at birth. Ar gael yn   http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=168  [mynediad 2 Mehefin 2009]

Mynegai Amddifadedd Lluosog Cymru (MALlC)

Gellir defnyddio mesurau amddifadedd ar sail ddaearyddol er mwyn dangos anghydraddoldebau mewn iechyd, ac i awgrymu ardaloedd sydd yn fwyaf tebygol o fod angen mesurau i wella iechyd ac i reoli afiechyd. Cynhyrchir Mynegai Amddifadedd Lluosog Cymru 2008 ar lefel ardal fach a elwir yn Ardal Cynnyrch Ehangach Haen Is (LSOA), a deillir hwn o ystod eang o ffactorau.

Mae ardaloedd o amddifadedd yn y BILl, ac maent yn digwydd yn bennaf yn ardaloedd arfordirol fel o amgylch y Rhyl a Bae Colwyn, a hefyd yn Wrecsam  Mae 49 o 425 o’r Ardaloedd Cynnyrch Ehangach Haen Is yn y BILl (12 y cant) ymhlith y pumed mwyaf difreintiedig yng Nghymru, ac mae 80 (19 y cant) yn y pumed lleiaf difreintiedig. Fodd bynnag, mae pocedi o amddifadedd cudd o fewn ardaloedd llai difreintiedig yn aml.

Mynegai Amddifadedd Lluosog Cymru (MALlC)

% yr ardaloedd cynnyrch ehangach haen is (LSOAau) yn y 5ed mwyaf difreintiedig yng Nghymru, 2008

Geirfa  Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol  Mapiau Iechyd Cymru

Data gyda sylwebaeth, Excel (2.5MB)

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

12%

11%

5%

13%

16%

11%

14%

20%

Anabledd a gofalwyr

Pobl ag Anabledd Corfforol/Synhwyraidd

Mae gan gyrff y GIG ddyletswyddau o dan Ddeddf Gwahaniaethu ar Sail Anabledd 2005 i roi ystyriaeth ddyledus i hyrwyddo cyfle cyfartal, hyrwyddo agweddau cadarnhaol tuag at bobl ag anabledd, ac annog cyfranogiad pobl anabl mewn bywyd cyhoeddus. [1] Diffiniad gwreiddiol Deddf 1995 o anabledd yw ‘nam corfforol neu feddyliolsy'n cael effaith andwyol sylweddol a hirdymor ar allu [unigolyn] i gyflawni gweithgareddau cyffredin o ddydd i ddydd’. [2]

Mae llawer o bobl sydd â namau corfforol neu synhwyraidd yn byw’n gwbl annibynnol, ond gall anabledd olygu bod mwy o angen am gymorth a gofal iechyd anffurfiol, ac anghenion gofal a chostau hirdymor. [2] Er nad yw’n ganlyniad anochel heneiddio, mae oed cynyddol yn cael ei gysylltu’n gyffredin ag anabledd cynyddol a cholli annibyniaeth, a namau gweithredol fel colli symudedd, y golwg a’r clyw. [3]

Mae’r term anabledd corfforol/synhwyraidd yn cynnwys namau gweledol, namau ar y clyw a namau corfforol; caiff y Gofrestr o Anabledd Corfforol/Synhwyraidd ei llunio o gofrestrau awdurdodau lleol o bobl ag anabledd corfforol neu synhwyraidd yng Nghymru sydd yn 18 oed neu’n hŷn.  Mae’r rhain yn cynnwys pobl sydd wedi cofrestru o dan Adran 29 Deddf Cymorth Gwladol 1948 sydd yn byw yn yr awdurdod lleol fel arfer. Mae cofrestru’n wirfoddol, ac ni fydd pawb ag anableddau yn dewis cofrestru. Nid yw’r cofrestru felly yn ganllaw dibynadwy i fynychder anabledd corfforol a synhwyraidd ymhlith y boblogaeth. [4] Gallai’r cyfrannau uwch o bobl sydd wedi cofrestru adlewyrchu demograffeg yr ardal leol, er enghraifft, poblogaeth breswyl hŷn. Gallai gwahaniaethau mewn gweithdrefnau awdurdodau lleol ddylanwadu ar hyn hefyd, ynghyd â gallu’r awdurdodau lleol hynny i gofrestru pobl fel pobl ag anabledd corfforol/synhwyraidd.

Mae 26,799 o bobl wedi cofrestru ar y Gofrestr Anabledd Corfforol/Synhwyraidd yn BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr. Gan Gonwy y mae’r gyfran uchaf, sef 41 y cant, a chan Wrecsam y mae’r gyfran isaf, sef 4 y cant.

Pobl ag Anabledd Corfforol/Synhwyraidd

Nifer y bobl ar gofrestr ALl o bobl ag anabledd corfforol/synhwyraidd, 2007-08

Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

26,799

1,921

1,273

11,005

5,944

5,497

1,159

81,823

Cyfeiriadau

1. Swyddfa Gwybodaeth y Sector Cyhoeddus. Disability Discrimination Act 2005. Ar gael yn:  http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts2005/ukpga_20050013_en_1 [mynediad 26 Mai 2009]

2. Deddf Gwahaniaethu ar Sail Anabledd 1995. Pennod 50. Llundain : Llyfrfa Ei Mawrhydi; 1995. Ar gael yn: http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1995/ukpga_19950050_en_1 [mynediad 3 Mehefin 2009]

3. Llywodraeth Cynulliad Cymru 2006. Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol ar gyfer Pobl Hŷn yng Nghymru. Ar gael yn http://www.wales.nhs.uk/sites3/documents/439/NSFforOlderPeopleInWalesEnglish.pdf [mynediad 4 Mehefin 2009]

4. Uned Ddata Llywodraeth Leol http://dissemination.dataunitwales.gov.uk/webview/index.jsp?language=en  [mynediad 28 Mai 2009] 

Gofalwyr

Mae ymchwil yn dangos bod gofalwyr di-dâl, hynny yw, ffrindiau a chymdogion, yn darparu rhyw 70 y cant o ofal yn y gymuned. [1] Mae newidiadau mewn patrymau priodi, cynnydd yn nifer y cartrefi pobl sengl, teuluoedd unig riant a symudedd ymhlith aelodau teulu yn debygol o leihau’r gofal anffurfiol sydd ar gael.  Mae hyn yn arbennig o wir pan fydd pobl hŷn yn mynd yn sâl, yn anabl, yn fregus neu’n agored i niwed.  Mae gostyngiad yn nifer y gofalwyr anffurfiol yn debygol o gynyddu’r galw am wasanaethau iechyd a chymdeithasol statudol. Wrth i ddisgwyliad oes gynyddu, mae risg y gall gofalwyr barhau â’u rolau gofalu am gyfnodau hwy o lawer. Gallant hefyd fod yn gofalu am bobl ag anghenion lluosog ac anghenion cynyddol gymhleth. [1]

Mae awdurdodau lleol yn cofnodi’r nifer o ofalwyr (16 oed a hŷn) sy’n darparu neu sy’n bwriadu darparu gofal sylweddol yn rheolaidd ar gyfer unigolyn arall 18 oed neu hŷn. Cymerir y diffiniad hwn o Ddeddf Gofalwyr a Phlant Anabl 2000. [3] Ar ôl eu nodi, efallai y cynigir asesiad i ofalwyr er mwyn pennu eu hangen am wasanaethau a thaliadau am ddarparu gwasanaethau iddynt. [2]

Mae’r ffigurau hyn yn ymwneud â nifer y gofalwyr a nodwyd yn ystod cyfnod o 12 mis. Efallai nad yw’r ffigur yn adlewyrchu graddau gwirioneddol y rôl ofalu yn y gymuned, gan nad yw rhai pobl o bosibl yn nodi’u hunain fel gofalwr i wasanaethau’r awdurdod lleol. Gallai’r cyfrannau uwch o bobl y nodwyd hwy fel gofalwyr adlewyrchu demograffeg yr ardal leol, er enghraifft, poblogaeth breswyl hŷn. Gallai gweithdrefnau awdurdodau lleol ddylanwadu ar hyn hefyd, ynghyd â gallu’r awdurdodau lleol hynny i nodi unigolion fel gofalwyr.

Roedd 1,825 o ofalwyr canfyddedig yn BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr rhwng 1 Ebrill 2007 a 31 Mawrth 2008. Gan Sir Ddinbych y mae’r gyfran uchaf, sef 35 y cant.

*Seiliwyd y data ar sampl 10% . 

Gofalwyr

Nifer y gofalwyr (16 oed a hŷn) a nodwyd yn ystod cyfnod o 12 mis,

2007-08

Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

1,825

460

414

121

634

95*

101

9,262

Cyfeiriadau

1. Llywodraeth Cynulliad Cymru  2007. Cynllun Gweithredu Strategaeth Gofalwyr Cymru 2007. Ar gael yn  http://wales.gov.uk/dhss/publications/socialcare/carers/carers_strategy-e.pdf?lang=en [mynediad 26 Mai 2009]

2. Uned Ddata Llywodraeth Leol 2009. Ar gael yn  http://dissemination.dataunitwales.gov.uk/webview/index.jsp?language=en [mynediad 2 Mehefin 2009]

3. Swyddfa Gwybodaeth y Sector Cyhoeddus 2009. Deddf Gofalwyr a Phlant Anabl 2000. Ar gael yn http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2000/ukpga_20000016_en_1 [mynediad 2 Mehefin 2009]

Pobl hŷn sy’n byw ar eu pennau’u hunain

Mae trefniadau byw yn bwysig gan y gall pobl hŷn sy’n byw ar eu pennau’u hunain roi mwy o alwadau ar wasanaethau cymdeithasol personol o gymharu â phobl hŷn â threfniadau byw eraill. [1] Mae mwy o annibyniaeth ariannol, gwelliannau mewn iechyd ac agweddau tuag at fyw mewn sefydliadau cymunedol yn cyfrannu at y gyfran gynyddol o bobl hŷn sy’n byw’n annibynnol. [2] Mae hyn yn arbennig o bwysig yng nghyd-destun tueddiadau diweddar yn y boblogaeth, fel y cynnydd yn y gyfran o bobl hŷn sy’n ysgaru. Mae cyswllt agos rhwng tueddiadau felly ag angen cynyddol am gyfleusterau gofal y tu allan i’r teulu. [2]

Mae ffigurau o adroddiad Cyfrifiad 2001 yn adrodd bod 43.2 y cant o bobl hŷn yn byw ar eu pennau’u hunain yn ardal BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr, o gymharu â 43.0 y cant ar gyfer Cymru gyfan. Fodd bynnag, ar lefel ardal awdurdod lleol, mae’r ffigurau’n amrywio o 41.2 y cant ar Ynys Môn i 45.1 y cant yn Wrecsam.

Pobl hŷn sy’n byw ar eu pennau’u hunain

% o bobl 75 oed a hŷn sy’n byw ar eu pennau’u hunain, 2001

Geirfa  Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

DU

43.2%

41.2%

42.9%

41.4%

44.1%

44.1%

45.1%

43.0%

43.7%

Cyfeiriadau 

1. Gwasanaeth Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol Cymru (2006) Asesiad o Anghenion Iechyd 2006: Pobl Hŷn. Caerdydd; GICC. Ar gael yn http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?orgId=719&pid=22801 [mynediad 14 Mai 2009]

2. Tomassini, C. (2005) Pennod 2: Family and living arrangements. Yn: National Statistics, ed. Focus on older people. Llundain: Ystadegau Gwladol tud.11-20. Ar gael yn http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/foop05/Olderpeople2005.pdf  [mynediad 14 Mai 2009]

Marwolaethau

Er bod marwolaeth yn rhan anochel o fywyd, gall archwilio marwolaethau sy’n digwydd cyn y gellid disgwyl yn rhesymol iddynt ddigwydd ddangos anghydraddoldebau mewn canlyniadau iechyd. Bydd y marwolaethau hyn yn digwydd yn aml am resymau y gellir eu hatal i raddau helaeth, [1] er enghraifft, o ganlyniad i ysmygu tybaco. Mae cyfraddau marwolaethau uwch yn cael eu cysylltu ag amddifadedd yn aml. [2]

Mae ffigurau ar gyfer 2007 yn dangos bod cyfradd marwolaethau’r rhai dan 75 oed yn ardal BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr yn sylweddol is na chyfradd Cymru gyfan, a hon yw’r drydedd gyfradd isaf o bob un o’r saith o Fyrddau Iechyd Lleol newydd. O fewn y BILl hwn, mae gan dri awdurdod lleol gyfraddau sy’n debyg i gyfradd Cymru, sef Gwynedd, Conwy a Wrecsam. Mae’r cyfraddau ar Ynys Môn ac yn Sir y Fflint rywfaint yn is (y pumed a’r seithfed isaf yng Nghymru yn y drefn honno) na chyfradd Cymru, ond nid ydynt yn anghyson â hi. Sir Ddinbych sy’n dod i’r amlwg am ei chyfradd is o lawer, er na fyddai hyn wedi digwydd y flwyddyn flaenorol, gan i’r sir ddangos gostyngiad sylweddol o 2006 i 2007 (o’r unfed ar ddeg i’r bedwaredd gyfradd isaf yng Nghymru). Gall cyfraddau blwyddyn unigol ar gyfer awdurdodau lleol ddangos amrywiadau sylweddol a allai fod yn sgil dim mwy na hapamrywiad, a’r poblogaethau cymharol fach dan sylw.

Nodiadau: Cynhwysir yr holl achosion marwolaeth yma, a gall hynny gynnwys marwolaethau na ellid fod wedi’u hatal. Mae’r dadansoddiad yn defnyddio’r dull safoni uniongyrchol yn ôl oed, yn seiliedig ar y boblogaeth safonol Ewropeaidd a ddefnyddir yn gyffredin.  Nid yn unig y caiff y cyfraddau a gynhyrchir gan y dull hwn eu haddasu i ystyried strwythurau poblogaethau lleol amrywiol, ond gellir eu cymharu’n uniongyrchol â’i gilydd, boed hynny rhwng blynyddoedd neu rhwng ardaloedd. Mae goroesi tan 75 oed wedi’i ddefnyddio ar gyfer cyfrifo marwolaeth cyn pryd, [3] a defnyddir cyfraddau marwolaethau Ewropeaidd yn ôl oed safonedig y rhai dan 75 oed ar gyfer rhai cyflyrau i gael Targedau Cynnydd mewn Iechyd ar gyfer Cymru.

 

 

Cyfradd
Cyfwng hyder 95%

Marwolaethau’r rhai o dan 75 oed

Cyfradd marwolaethau yn ôl oed safonedig fesul 100,000 o’r boblogaeth breswyl a chyfyngau hyder  95%, 2007

Geirfa  Dulliau a nodiadau   Adnoddau ychwanegol  Mapiau Iechyd Cymru

Data gyda sylwebaeth, Excel (441 KB)

 

BILl Prifysgol Betsi Cadwaladr

Ynys Môn      

Gwynedd

Conwy

Sir Ddinbych

Sir y Fflint

Wrecsam

Cymru

DU

310.1

295.6

321.6

330.9

284.3

299.8

324.6

332.1

307.1

(297.7 – 322.8)

(258.8 – 336.0)

(291.6 – 353.7)

(300.0 – 363.9)

(254.0 – 317.3)

(274.2 – 327.1)

(295.6 – 355.7)

(325.9 – 338.5)

(305.8 - 308.5)

Cyfeiriadau

1. Wheller L, Baker A, Griffiths C & Rooney C (2007) Trends in avoidable mortality in England and Wales 1993-2005. Health Statistics Quarterly, 34. SYG: Llundain. Ar gael yn  http://www.statistics.gov.uk/articles/hsq/HS34Q-Mortality.pdf

2. Uren Z & Fitzpatrick J (2001) Analysis of mortality by deprivation and cause of death. Geographical Variations in Health – Decennial Supplement DS16. SYG: Llundain. Ar gael yn:http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_health/DS16/DS16_cap11.pdf 

3. Wheller L, Baker A & Griffiths C (2006) Trends in premature mortality in England and Wales 1950-2004. Health Statistics Quarterly, 31. SYG: Llundain. Ar gael ynhttp://www.statistics.gov.uk/articles/hsq/HSQ31premature_mortality.pdf

© 2009 Canolfan Iechyd Cymru a Gwasanaeth Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol Cymru. 

Gellir atgynhyrchu deunydd a gynhwysir yn y proffil hwn heb ganiatâd o flaen llaw cyhyd ag y gwneir hynny’n gywir ac na chaiff y deunydd ei ddefnyddio mewn cyd-destun camarweiniol. Rhaid datgan cydnabyddiaeth i Ganolfan Iechyd Cymru a Gwasanaeth Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol Cymru.
Hawlfraint argraffyddol yn eiddo i Ganolfan Iechyd Cymru a Gwasanaeth Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol Cymru.

Rhannu:  Share this page on Twitter  Share this page in Facebook  Save this page in delicious  Digg this page.  Save this page in LinkedIn  Stumble this page.  Save this page in reddit.com   
Wedi ei ddiweddaru ddiwetha': 01 Medi 2010