Rydym yn defnyddio cwcis ar y wefan hon, a gallai fod rhai wedi cael eu gosod eisoes.
Os fyddwch yn parhau i ddefnyddio'r safle heb newid eich gosodiadau, byddwn yn tybio eich bod yn cytuno â hyn.
Darganfyddwch fwy am ba gwcis rydym yn eu defnyddio a pham
Cuddio'r neges hon

Cofrestrwch i Newyddion Iechyd Cyhoeddus Cymru

Dilynwch ni ar:

Ein Tweets diweddaraf:

Y Frech Goch

ACHOS O'R FRECH GOCH: Gweler ein tudalen we ar gyfer gwybodaeth am yr achosion o'r frech goch ar hyn o bryd yn ardal Abertawe.
measles rash
 
Mae’r frech goch yn salwch firaol hynod heintus sy’n cael ei ddal trwy gysylltiad uniongyrchol â rhywun sydd wedi’i heintio neu drwy’r aer gan ddefnynnau a ddaw o besychu a thisian.
 
Mae’r symptomau’n cynnwys twymyn, symptomau tebyg i annwyd, lludded, conjynctifitis a brech frowngoch amlwg.
 
Mae’r frech goch yn un o nifer o glefydau hysbysadwy yn y DU. Mae’n rhaid i unrhyw feddyg sy’n amau bod claf yn dioddef o’r frech goch roi gwybod am hynny yn ôl y gyfraith.
 
Gall haint y frech goch gael ei atal trwy gyfrwng brechlyn hynod effeithiol a diogel sy’n rhan o imiwneiddiad y frech goch-clwy’r pennau-rwbela (MMR).

Pwy sy’n ei chael a pha mor ddifrifol yw’r frech goch?

Mae’r frech goch yn effeithio ar blant ifanc yn bennaf, ond gall gael ei dal gan bobl o bob oedran. Bydd cael y frech goch unwaith fel arfer yn rhoi imiwnedd gydol oes rhag ei dal eto.
 
Gall y frech goch fod yn glefyd difrifol iawn ac achosi cymhlethdodau difrifol, sydd hyd yn oed yn rhoi bywyd yn y fantol. Yn y DU, mae cymhlethdodau yn eithaf cyffredin hyd yn oed ymysg pobl iach a bydd tuag 20% o’r achosion sy’n cael eu hadrodd o’r frech goch yn dioddef un cymhlethdod neu fwy.
 
Mae cymhlethdodau yn fwy cyffredin ymysg plant o dan 5 oed, pobl sydd â systemau imiwnedd gwan, plant sydd â diet gwael ac oedolion. Mae dal y frech goch yn ystod beichiogrwydd yn gallu achosi cam-esgor, esgor cyn-amser neu faban sydd â phwysau geni isel.
 
Cyn cyflwyno brechlyn y frech goch ym 1968, roedd tua 100 o blant y flwyddyn yn marw o’r clefyd yng Nghymru a Lloegr.
 

Triniaeth

Nid oes triniaeth benodol ar gyfer y frech goch. Dylid seilio triniaeth ar liniaru symptomau. Oherwydd bod y frech goch yn cael ei hachosi gan firws, nid yw gwrthfiotigau’n effeithiol, ond gallant gael eu rhoi ar bresgripsiwn os oes haint bacteriol eilaidd yn datblygu. 
 
Dylid holi meddyg os yw’r frech goch yn cael ei hamau a dylai unrhyw un sydd â’r frech goch gael eu monitro’n ofalus am gymhlethdodau. Mae’n bosibl y bydd angen triniaeth ysbyty petai cymhlethdodau difrifol yn datblygu.
 

Pa mor gyffredin yw’r frech goch?

Cyn cyflwyno brechlyn cyntaf y frech goch ym 1968, cafwyd rhwng 160,000 ac 800,000 o hysbysiadau o’r frech goch y flwyddyn yn y DU. Erbyn canol y 1980au, roedd yr hysbysiadau blynyddol wedi disgyn i rhwng 50,000 a 100,000.
 
Ar ôl cyflwyno’r brechlyn MMR ym mis Hydref 1988 a chyflawni lefelau brechu dros 90%, gostyngodd nifer yr hysbysiadau o’r frech groch i’w lefel isaf ers cychwyn cadw cofnodion a chafodd lledaeniad y frech gochi ei atal i bob diben erbyn canol y 1990au.
 
Fodd bynnag, gwelwyd cynnydd yn nifer yr achosion wedi’u cadarnhau yn 2006 a hefyd yr hysbysiad cyntaf o farwolaeth o’r frech goch yn y DU er 14 blynedd. Roedd y cynnydd hwn wedi parhau drwy gydol 2007 ac yn 2008 gwelwyd nifer uchaf yr achosion yr adroddwyd amdanynt ers cyflwyno’r dull presennol o fonitro’r clefyd ym 1995. Rhwng Ionawr a Thachwedd 2008, bu 1,370 o achosion wedi’u cadarnhau o’r frech goch yng Nghymru a Lloegr, gyda 39 yng Nghymru yn unig. Cafwyd adroddiad o ail farwolaeth o frech goch acíwt ym mis Mehefin 2008 hefyd, sef bachgen 17 oed o orllewin swydd Efrog.
 
Cafwyd dros mil o achosion (1144) eu gadarnhau yn ystod 2009 er bod gostyngiad ystod 2010 gyda 380 o achosion wedi'u cadarnhau o'r frech goch. Nid yw'r gostyngiad ei gynnal yn ystod 2011 gyda 1086 o achosion o'r frech goch wedi eu cadarnhau dros dro ar gyfer Cymru a Lloegr [cyf: Asiantaeth Diogelu Iechyd].
 
Yng Nghymru, gwelwyd cynnydd cyflym o achosion frech goch sydd wedi'i gadarnhau yn ystod 2009. Digwyddwyd achosion yng Nghanolbarth a Gorllewin Cymru yn ogystal ac yng Ngogledd Cymru. Adroddwyd achosion hefyd o Dde-ddwyrain Cymru. Fodd bynnag, gwelwyd gostyngiad sylweddol yn frech goch yng Nghymru yn 2010, gyda dim ond wyth o achosion wedi'u cadarnhau.
 
Mae’n bosibl y gellir priodoli’r cynnydd yn nifer yr achosion o’r frech goch i ostyngiad yn nifer y rhai sydd wedi cael y brechlyn MMR dros y blynyddoedd diwethaf, yn sgil cyhoeddusrwydd negyddol yn ymwneud â honiadau di-sail bod cyswllt rhwng MMR ac awtistiaeth.
 
Mae mwy o wybodaeth am fonitro’r frech goch ar gael o ficrowefan Diogelu Iechyd GICCC: cyfraddau ac arolygu’r frech goch yng Nghymru
 

Atal

Gall y frech goch gael ei hatal gan frechlyn hynod effeithiol a diogel. Mae hwn yn rhan o imiwneiddiad y frech goch-clwy’r pennau-rwbela (MMR).
 
Bydd cwrs cyflawn o’r ddau ddos yn amddiffyn dros 95% o blant yn erbyn y frech goch, clwy’r pennau a rwbela. Mae’r amserlen imiwneiddio bresennol yn argymell bod un dos yn cael ei roi adeg 13 mis oed ac ail ddos yn cael ei roi rhwng 3 a 5 mlwydd oed.
 
Mae’r brechlyn MMR wedi cael ei ddefnyddio am bron 30 mlynedd (fe’i cyflwynwyd yn UDA yn ystod y 1970au), mae’n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd mewn dros 100 o wledydd, ac mae dros 500 miliwn o ddosys wedi cael eu rhoi. Mae astudiaethau o bob cwr o’r byd wedi dangos bod MMR yn frechlyn hynod effeithiol, ac iddo hanes diogelwch rhagorol. Mae gwefan NHS Choices yn cynnwys mwy o wybodaeth am hwn a brechlynnau eraill.
 

Lleihau’r effaith yng Nghymru

Un rôl bwysig GICCC yw casglu a dehongli data am y lefelau clefydau heintus ymysg poblogaeth Cymru. Mae heintiau allweddol, gan gynnwys y frech goch, yn cael eu harolygu’n gyson er mwyn darganfod tueddiadau arwyddocaol, i werthuso mesurau atal a rheoli ac i dynnu sylw gweithwyr proffesiynol a mudiadau priodol at fygythiadau clefydau heintus.
 
Y dull mwyaf effeithiol o reoli’r frech goch yw trwy gynnal lefelau uchel o imiwneiddio ymysg grwpiau sy’n agored i niwed neu ymysg poblogaethau cyfan. Mae GICCC yn cyfrannu i hyn drwy waith y Rhaglen Afiechydon Ataliadwy trwy Frechu (VPDP) a Thimau Diogelu Iechyd Lleol. 
 
Mae’r rhain yn cefnogi LlCC wrth sefydlu cyfeiriad strategol ar gyfer gwasanaethau imiwneiddio, yn cynorthwyo BILlau wrth reoli gwasanaethau lleol a chyflawni targedau, ac yn cefnogi meddygaeth teulu ac ymddiriedolaethau sy’n cyflwyno gwasanaethau.
  
Yn ogystal, mae GICCC yn nodi ac yn dilyn i fyny achosion lleol a niferus o’r frech goch er mwyn atal lledaeniad y clefyd ymysg pobl sy’n agored i niwed. Mae VPDP yn cychwyn ac yn cefnogi ymyriadau i gynyddu nifer y plant sydd wedi cael eu hamddiffyn gan y brechlyn MMR yn erbyn Rwbela. 
 
Ar hyn o bryd, mae chwarter o blant yn dechrau yn yr ysgol gynradd heb eu hamddiffyn yn llwyr yn erbyn y frech goch (na chlwy’r pennau neu rwbela) ac mae hyd at 10,000 o blant mewn ysgolion cynradd sydd heb eu hamddiffyn yn erbyn y frech goch ar adeg pan fo’r DU yn gweld cynnydd yn nifer yr achosion o’r frech goch. Roedd GICCC wedi cefnogi’r gwaith o weithredu ymgyrch dal i fyny ag MMR yng Nghymru yn 2005/6.
 
Mae’r niferoedd sy’n ymgymryd â’r holl imiwneiddiadau plentyndod argymelledig a’r niferoedd sydd wedi cael eu himiwneiddio yn cael eu monitro a’u hadrodd gan GICCC yn chwarterol ac yn flynyddol ar lefelau cenedlaethol a lleol yn Adroddiadau imiwneiddiadau trefnedig plentyndod COVER (Saesneg yn unig).
 

Rhannu:  Share this page on Twitter  Share this page in Facebook  Save this page in delicious  Digg this page.  Save this page in LinkedIn  Stumble this page.  Save this page in reddit.com   
Wedi ei ddiweddaru ddiwetha': 12 Ebrill 2013