Demensia

Cefndir

Mae demensia yn achosi i bobl golli pwerau'r ymennydd. Y mathau mwyaf cyffredin yw clefyd Alzheimer a demensia fasgwlaidd. Mae'r difrod clefydau a lladd celloedd yr ymennydd, fel na all yr ymennydd yn gweithio cystal ag y dylai. Mae hyn yn achosi problemau o ran, cyfathrebu cof a meddwl a hefyd weithiau gyda gweithgareddau megis trin arian a gwisgo.
Mae demensia yn fater iechyd cyhoeddus o bwys yng Nghymru. Mae tua 42,000 o bobl yng Nghymru wedi demensia. Mae'n fwyaf cyffredin ymysg pobl hyn - dementia yn effeithio ar un o bob ugain dros 65 oed ac un o bob pump dros 80 oed.
Wrth i gynyddu disgwyliad oes, bydd yna fwy o bobl hŷn a phobl felly yn fwy â demensia (Ffynhonnell: Her Iechyd Cymru "Demensia-Sut i leihau'r risg").
 

Cyd-destun polisi

Gweledigaeth Genedlaethol Cymru ar Ddementia yn tynnu sylw at y cymorth a'r cyngor sydd ar gael ar gyfer unrhyw un sy'n cael diagnosis bod dementia arnynt.
Roedd y Demensia Cenedlaethol ar gyfer Cymru Grŵp Gorchwyl a Gorffen a sefydlwyd gan Lywodraeth Cynulliad Cymru ym mis Hydref 2008 i oruchwylio'r gwaith o ddatblygu cynllun demensia cenedlaethol ar gyfer Cymru.

Mae'r Dementia Cynllun Gweithredu Cenedlaethol ar gyfer Cymru yn y ddogfen ymgynghori a baratowyd gan y Grŵp Gorchwyl a Gorffen dan gadeiryddiaeth Ian Thomas, Cyfarwyddwr Cymdeithas Alzheimer yng Nghymru.

Gwasanaethau Iechyd Meddwl Oedolion: Nerth Mewn Partneriaeth 2 yn ganllaw i gynnwys defnyddwyr gwasanaethau iechyd meddwl a gofalwyr ym mhob agwedd ar ddylunio, cynllunio, datblygu, darparu, monitro a gwerthuso gwasanaethau iechyd yng Nghymru.

 


Beth rydym yn ei wneud am ddemensia?


Ymyriadau allweddol yn cynnwys hybu iechyd meddwl da, diagnosis cynnar ac iechyd effeithiol yn canolbwyntio ar y person a gofal cymdeithasol a yw hyn yn darparu gan y sectorau statudol, annibynnol, neu wirfoddol.

Ar 12 Gorffennaf 2010, cyhoeddodd y Gweinidog dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol y camau a fyddai'n cael eu cymryd i wella gwasanaethau dementia ac cytuno ar gyllid newydd i gefnogi gweithrediad y Cynlluniau Gweithredu Dementia.



Gwasanaeth Cynllunio

Mae awdurdodau lleol a byrddau iechyd lleol yn ofynnol i lunio a gweithredu Strategaeth Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Lles ar gyfer eu hardal leol. Mae'r strategaethau hyn yn cynnwys amrywiaeth o weithgareddau; o weithredu ataliol i wella iechyd a lleihau'r perygl o afiechyd, drwodd i wasanaethau gofal a ddarperir gan y Gwasanaeth Iechyd Gwladol, awdurdodau lleol a'r asiantaethau sector gwirfoddol a phreifat. Mae'r strategaethau i gyd yn seiliedig ar asesiadau anghenion lleol a gynhaliwyd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru. Mae'r strategaethau HSCWB yn ceisio darparu atebion bartneriaeth leol i flaenoriaethau lleol a nodwyd, ond mewn cyd-destun polisi cenedlaethol.

Mae pedwar o grwpiau rhanddeiliaid Dementia, gyda'r cadeiryddion annibynnol wedi cynnig camau gweithredu fforddiadwy, ymarferol a realistig ar gyfer cyflawni mewn pedwar maes blaenoriaeth allweddol.

Y pedwar maes blaenoriaeth allweddol o'u adroddiad fel a ganlyn:

  • Gwella'r ddarpariaeth gwasanaeth drwy well ar y cyd-weithio ar draws iechyd, gofal cymdeithasol, y trydydd sector ac asiantaethau eraill;
  • Gwella diagnosis cynnar a sicrhau ymyriadau amserol;
  • Mae gwella mynediad i wybodaeth a chymorth i bobl a sicrhau mwy o ymwybyddiaeth o wasanaethau eiriolaeth;
  • Gwella hyfforddiant i'r rheini sy'n darparu gofal. 


Darparu Gwasanaeth

Mentrau Hybu Iechyd

Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru wedi cyhoeddi llyfryn ar sut i leihau'r risg o ddemensia.

Her Iechyd Cymru yn gwella cyngor iechyd sy'n cynnig rhaglen genedlaethol i unigolion a sefydliadau, gan gynnwys awgrymiadau ar sut i leihau'r risg o ddatblygu demensia.

Mae'r cynllun Presgripsiwn Llyfrau Cymru cenedlaethol yw darparu gwybodaeth a chefnogaeth i'r rhai â dementia a'u gofalwyr.



Gwasanaethau

Mae Galw Iechyd Cymru Gwyddoniadur Iechyd yn disgrifio'r mathau o Gwasanaethau Iechyd Meddwl ar gael ac yn cynnig nifer o ddolenni defnyddiol i adnoddau gael rhagor o wybodaeth berthnasol i Demensia.

Mae'r Ganolfan ar gyfer Gwasanaethau Iechyd Meddwl Datblygu yn gweithredu fel asiantaeth genedlaethol i wella, yn darparu cefnogaeth i wella gwasanaethau, rhwydweithiau gwybodaeth, adnoddau gwybodaeth a hyfforddiant. Mae hefyd yn gwneud gwaith ymchwil, addysg a gwaith polisi. Mae'n rhan o'r Genedlaethol Arwain ac Arloesi mewn Gofal Iechyd (NLIAH).


Cyhoeddiadau

Demensia 2010 a gyhoeddwyd gan yr Ymddiriedolaeth Ymchwil Alzheimer yn amlinellu'r baich economaidd o ddementia ac ariannu ymchwil cysylltiedig yn y Deyrnas Unedig.

Mae'r Canllawiau Rhyng-golegol yr Alban Network (SIGN) wedi cyhoeddi Rheoli cleifion â demensia yn Clinigol Cenedlaethol Canllaw ar reoli cleifion â dementia, gan edrych ar diagnosis, ymyriadau, gwybodaeth ac adnoddau.

Mae'r Sefydliad Cenedlaethol dros Iechyd a Rhagoriaeth Glinigol (NICE) wedi cynhyrchu cyfarwyddyd ar gyfer y cymorth a thriniaeth i bobl sydd â dementia yn y GIG a gwasanaethau gofal cymdeithasol yng Nghymru.

GIG tystiolaeth yn ddiweddarach mewn bywyd Clefyd Alzheimer a Dementia Thystiolaeth Blynyddol Diweddariad 2010 yn anelu at ddarparu weithwyr gofal iechyd proffesiynol gyda llwybr clir i'r dystiolaeth bwysicaf diweddar o amgylch y pum prif fathau o ddemensia: Alzheimer's, Fasgwlaidd demensia; Demensia gyda chyrff Lewy; demensia Frontotemporal; a Cymysg demensia.

Mae Map Meddygaeth yn dangos i chi y delfrydol, taith y claf yn seiliedig ar dystiolaeth ar gyfer cyflyrau cyffredin a phwysig. Mae'n trosolwg lefel uchel y gellir eu rhannu gan gleifion a darparwyr gofal iechyd.

Mind yn elusen iechyd meddwl blaenllaw ar gyfer Cymru a Lloegr, Mind yn rym ar gyfer newid.



Ymchwil

Mae'r Dementia a Chlefydau Niwro-ddirywiol Rhwydwaith Ymchwil (DENDRON) hwyluso ymchwil gan ddod yn canolbwyntio am, buddsoddi yn effeithiol i wella seilwaith ymchwil y GIG, ac i gynyddu cydweithio rhwng academyddion, clinigwyr, cleifion, gofalwyr a chyllidwyr ymchwil

Mae Dementia Cymru a Niwro-ddirywiol Afiechydon Rhwydwaith Ymchwil (NEURODEM Cymru) wedi cael ei sefydlu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru drwy Swyddfa Cymru ar gyfer Ymchwil a DATBLYGU ym maes iechyd a gofal cymdeithasol (WORD).

Roedd y Cydweithrediad Ymchwil Clinigol Cymru (CRC Cymru) a sefydlwyd yn 2006 gan y Swyddfa Cymru ar gyfer Ymchwil a Datblygu (WORD) i ddarparu seilwaith ymroddedig i wella ansawdd, maint, cydlynu, integreiddio, cynhwysiant a chyflymder ymchwil iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru.


Ystadegau

Mae'r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn archwilio Tueddiadau yn nifer y marwolaethau o glefyd Alzheimer, clefyd Parkinson a demensia, Cymru a Lloegr, 1979-2004