Clefyd Coronaidd y Galon

Cefndir

Clefyd Coronaidd y Galon yw un o brif achosion marwolaeth yn y Deyrnas Unedig, ac yn arbennig yng Nghymru, lle mae cyfraddau marwolaeth yn fwy na’r rhan fwyaf o wledydd Gorllewin Ewrop. (Ffynhonnell: Mynd i’r Afael â Chlefyd Coronaidd y Galon yng Nghymru Llywodraeth Cynulliad Cymru).
 
Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru wedi rhoi tasg i’r GIG yng Nghymru o fynd i’r afael â Chlefyd Coronaidd y Galon fel mater sy’n gofyn am flaenoriaeth uchel.

 

Strategaethau a pholisïau

Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol (NSF) Clefyd y Galon 2009 yw’r brif ddogfen bolisi ar gyfer cyflwyno a datblygu gwasanaethau’r galon yng Nghymru. Mae’n diweddaru NSF Clefyd Coronaidd y Galon 2001 ac yn ystyried Cynllun Oes, Adolygiad o Iechyd a Gofal Cymdeithasol yng Nghymru a Bwletin Tystiolaeth Iechyd: Clefyd Coronaidd y Galon ynghyd â datblygiadau mewn ymarfer clinigol.  Mae’n cynnwys gwasanaethau afreoleidd-dra’r galon a chlefyd cynhenid y galon.
Mae Cynllun Oes yn gosod y cyfeiriad a’r gofynion penodol ar gyfer y GIG ac yn disgrifio’r math o wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol y gall pobl Cymru eu disgwyl erbyn 2015.
Pennodd Adolygiad Iechyd a Gofal Cymdeithasol yng Nghymru 2003 (Adroddiad Wanless) fod angen ailalinio Gwasanaethau i ganolbwyntio ar atal ac ymyrraeth gynnar, a bod angen i ble a sut mae gofal yn cael ei ddarparu newid, gydag angen i ddod â gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn agosach at ei gilydd.
Bwletin Tystiolaeth Iechyd: Clefyd Coronaidd y Galon. Mae’r Bwletin hwn wedi cael ei gynllunio i grynhoi’r dystiolaeth gyfredol orau i gefnogi datblygu offer gweithredu fel canllawiau a llwybrau gofal ar lefelau cenedlaethol a lleol.
Mae NSF Clefyd Coronaidd y Galon yn gynllun i weithredu safonau yn seiliedig ar dystiolaeth ar gyfer mynd i’r afael â Chlefyd Coronaidd y Galon yng Nghymru.  Ei ddiben yw gwella ansawdd, mynd i’r afael ag amrywiadau mewn mynediad a gofal clinigol, effeithiolrwydd cost gofal, a gwella profiad defnyddwyr.
Mae’r Gofynion Ansawdd Cardiaidd yn disgrifio’r safonau gofal o ansawdd uchel a fydd ar waith unwaith bydd NSF Clefyd y Galon wedi cael ei weithredu’n llawn.

Gwasanaethau

Cafodd Rhwydweithiau’r Galon Cymru eu sefydlu ym mis Medi 2002 i ddatblygu gweithredu’r NSF ar gyfer Clefyd Coronaidd y Galon ac maent yn parhau i ddwyn y gwaith sy’n gysylltiedig â Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol i Gymru ar gyfer Clefyd y Galon ymlaen.

Rhwydweithiau’r Galon Rhanbarthol

Mae Rhwydwaith y Galon Canolbarth a De Orllewin Cymru yn dod â phobl a sefydliadau allweddol ynghyd wrth gynllunio a chyflwyno gwasanaethau ar gyfer pobl â chlefyd y galon neu sydd mewn perygl o’i ddatblygu, ar draws rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru.
Mae Rhwydwaith y Galon De Ddwyrain Cymru yn gwneud yr un peth ar draws rhanbarth De Ddwyrain Cymru

Rhaglenni Cenedlaethol

Datblygwyd Her Iechyd Cymru i helpu i gyfrannu tuag at atal afiechyd.  Mae’n cyfeirio aelodau o’r cyhoedd at wybodaeth neu weithgaredd i’w helpu i wella eu hiechyd eu hunain.
 
Mae tudalen Gardiofasgwlaidd y Rhwydweithiau Gweithgaredd Corfforol a Maeth yn cynnwys gwybodaeth, cyngor, cefnogaeth a chwnsela a ddarperir gan ystod eang o staff proffesiynol ar newidiadau i ffordd o fyw, deiet, ymarfer corff, smygu, rheoli pwysau, adnabod symptomau, rheoli pwysau, smygu a rheoli straen.
Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru yn buddsoddi dros £4 miliwn dros dair blynedd (2008 – 2011) i gefnogi, datblygu a gwerthuso cynlluniau atgyfeirio ymarfer corff yng Nghymru.
Mae atgyfeirio ymarfer corff neu atgyfeirio gan feddyg teulu yn disgrifio’r broses lle caiff cleifion raglen o weithgaredd corfforol wedi ei ‘rhagnodi’ ar eu cyfer. Mae’r canllaw hwn yn rhoi manylion cyngor penodol ynghylch sefydlu, cynnal a gwerthuso cynlluniau atgyfeirio ymarfer corff.
Dim Smygu Cymru yw’r gwasanaeth rhoi’r gorau i smygu yng Nghymru ac mae’n cynnig cymorth cyfeillgar, am ddim i smygwyr sy’n barod i roi’r gorau iddi.
 

Mentrau Lleol

Mae Bwrdd Iechyd Lleol Aneurin Bevan (trwy ei swyddfa leol yn Nhorfaen) yn cynnal Prosiect Clefyd Coronaidd y Galon a Chynllun Atgyfeirio Ymarfer Corff gan Feddygon Teulu
Mae Tîm Lleol Iechyd y Cyhoedd Caerffili yn cynnal Prosiect Calon Iach gyda’r nod o leihau marwolaethau ac afiachusrwydd trwy atal trawiadau ar y galon a strocs am y tro cyntaf.


Cynllunio Gwasanaethau

Mae Tîm Dadansoddi Gwybodaeth Iechyd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn casglu data ar lefelau clefyd coronaidd y galon ymysg poblogaeth Cymru.  Mae data o’r fath yn galluogi tueddiadau arwyddocaol ac unrhyw grwpiau penodol o’r boblogaeth sy’n cael eu heffeithio i gael eu hadnabod, ac mae’n galluogi darparu gwasanaethau iechyd y cyhoedd arbenigol hygyrch a phriodol ac o ansawdd uchel, mewn partneriaeth â chyrff cenedlaethol a lleol eraill ac i’w cefnogi.

Mae Tîm Penderfynyddion Ehangach ac Anghydraddoldebau Iechyd Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi creu Fframweithiau ar gyfer Gweithredu ar Weithgaredd Corfforol, Maeth a Rheoli Tybaco.  Mae’r rhain yn gwneud argymhellion ar gyfer gweithgaredd i gael ei gyflwyno gan bartneriaid lleol. Trwy ei rhaglenni gwella iechyd, nod yr Ymddiriedolaeth yw defnyddio ymyriadau yn seiliedig ar dystiolaeth i leihau smygu tybaco ac yfed alcohol, gwella deiet a chynyddu lefelau gweithgaredd corfforol ar gyfer poblogaeth Cymru.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi llunio cyfres o offer rhyngweithiol i helpu sefydliadau’r GIG i amcangyfrif faint o adsefydlu cardiaidd sy’n ofynnol i fodloni safonau’r Sefydliad Cenedlaethol dros Iechyd a Rhagoriaeth Glinigol (NICE).  Profwyd bod adsefydlu cardiaidd yn effeithiol a bod ganddo’r potensial i atal marwolaethau cyn amser.

Adnoddau

Mae Map Meddygaeth yn rhoi delwedd o daith ddelfrydol y claf, yn seiliedig ar dystiolaeth, ar gyfer cyflyrau cyffredin a phwysig yn cynnwys Clefyd Coronaidd y Galon. Mae Canllawiau Cardiofasgwlaidd NICE wedi eu cynllunio i hybu iechyd da ac atal afiechyd.  Mae NHS Evidence yn wasanaeth ar y we sy’n rhoi mynediad i wybodaeth glinigol o ansawdd uchel wedi ei anelu at broffesiynolion iechyd
 
 

Ystadegau

Mae’r Swyddfa Ystadegau Gwladol ONS yn cynhyrchu data ar farwolaethau yn sgil clefydau cylchrediad y gwaed, mae Arolwg Iechyd Cymru yn adrodd ar ffyrdd o fyw a salwch yng Nghymru ac mae’r Fframwaith Ansawdd a Chanlyniadau yn cynnwys data gofal sylfaenol yn ôl crynodeb clinigol (Clefyd Coronaidd y Galon ac ati) ac yn ôl Bwrdd Iechyd Lleol.
 
Caiff ystadegau amserau rhwng atgyfeirio a thriniaeth ar gyfer gwasanaethau’r galon eu cynhyrchu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru yn unol â’r trefniadau a gymeradwywyd gan Awdurdod Ystadegau’r DU.
Mae IPU yn rheoli ac yn cynnal prif gadwrfa GIG Cymru ar gyfer data iechyd Cymru gyfan, yn arbennig data sy’n ymwneud â gweithgaredd ysbytai. Mae safle Gwybodaeth ac Ystadegau Iechyd Cymru ar y Rhyngrwyd wedi cael ei ddatblygu i helpu i fodloni gofynion gwybodaeth y GIG, y Llywodraeth a chyrff cyhoeddus eraill, ymchwilwyr a’r cyhoedd yn gyffredinol 
Mae Mapiau Iechyd Cymru yn offeryn rhyngweithiol y gellir ei ddefnyddio i archwilio amrywiaeth o ddangosyddion iechyd wedi eu rhoi mewn categorïau eang, fel Clefyd Coronaidd y Galon, gweithdrefnau cyffredin ac achosion anafiadau.  Mae’r cyhoeddiad cyntaf yn canolbwyntio ar ddata’n ymwneud â derbyniadau i ysbytai o Gronfa Ddata Cyfnodau Gofal Cleifion Cymru (PEDW)
Mae Tablau Blynyddol Cronfa Ddata Cyfnodau Gofal Cleifion Cymru (PEDW) yn cynnig Prif ffigurau’n ymwneud â derbyniadau i ysbytai (cleifion mewnol, derbyniadau achosion dydd) sydd ar gael i’w llwytho i lawr ar Fformat Dogfen Gludadwy (PDF).