Canser

Cancer ScreeningCyd-destun Cefndir a Polisi

 
Canser yw un o’r ddau achos fwyaf o farwolaeth gynamserol yng Nghymru. (Ffynhonnell: Dyluniwyd i Daclo Canser 2006). Gyda’n poblogaeth sy’n
 
heneiddio mae’r galw am ofal canser yn cynyddu. Am y rheswm hwn taclo canser yw yn o brif flaenoriaethau’r Llywodraeth Cynulliad Cymru.
 
Yn 1995, argymhellwyd adroddiad gan y Grŵp Ymgynghorol Arbenigol ar Canser i’r Prif Swyddogion Meddygol Cymru a Lloegr (adnabyddir fel yr Adroddiad Calman Hine) ailstrwythuro gwasanaethau i greu rhwydwaith o ofal yng Nghymru a Lloegr i alluogi claf, ble bynnag mae e/hi yn byw i fod siŵr fod y driniaeth a gofal derbyniwyd ar safon uchel unffurf. Yn sylfaenol i hyn oedd datblygiad o strwythur o ganolfannau canser mewn trefniant both a sbocsen ag unedau canser llai.
 
 

 
Setiwyd allan weithrediad o’r egwyddorion yma yng Nghymru yn yr Adroddiad Cameron, ‘Gwasanaethau Canser yng Nghymru’ a rhoddir lawr y sylfaen am ddatblygiad y gwasanaethau canser yng Nghymru, gyda gwasanaethau wedi’u seilio ar dri chanolfan canser. Pwysleisir yr adroddiad hefyd y swyddogaeth golynnol o Timau Amlddisgyblaethol (MDTs) mewn gofal canser
 
 

 
Roedd datblygiad o’r Safonau Canser Cenedlaethol (2005) wedi helpu i ddiffinio agweddau craidd y gwasanaeth a ddylai darparu i gleifion canser yng Nghymru. Mae’r Safonau Canser Cenedlaethol yn ystyried y gyfres Cyfarwyddyd Gwella Canlyniadau tystiolaeth-seiliedig cyhoeddwyd gan Sefydliad Cenedlaethol dros Iechyd a Rhagoriaeth Glinigol (NICE).
 
Mae Dyluniwyd i Daclo Canser yng Nghymru: Datganiad Polisi Llywodraeth Cynulliad Cymru yn setio allan amcanion polisi a chyfeiriad strategol sbesiffig y Llywodraeth Cynulliad Cymru i daclo canser. Strwythurir y polisi o amgylch y themâu setiwyd allan yn Cynllun Oes:
 
  • Mwy o ataliaeth
  • Datgeliad cynnar
  • Mynediad gwell
  • Gwasanaethau gwell
 
Rhaid i’r gwasanaethau darparir gan y GIG newid eu pwyslais i un o hybu a diogelu iechyd pobl drwy gydol eu bywydau yn lle trin afiechyd penodol yn bennaf. Ffynhonnell WHC (2006) 080
 

 

Beth yw’r GIG yng Nghymru yn gwneud am ganser?

 

Gwella Ataliaeth a sgrinio

 
Un o amcanion allweddol y Llywodraeth yw lleihau nifer yr achosion o ganser yng Nghymru drwy ataliaeth brimaidd. Yn enwedig, i gael cyfraddau canser gyda’r chwartel Ewropeaidd lleiaf erbyn 2015. Amcangyfrifir gall newidiadau mewn diet a ffactorau’n berthnasol i ddiet (yn cynnwys màs corff a lefelau gweithgaredd corfforol) leihau cyfraddau canser a marwolaeth o rwng 30 i 40 y cant.
 
Y prif ffyrdd rydym yn atal i leihau’r effaith o ganser yn cynnwys:
 
  • Newid y pethau hynny a ddangosir i gael effaith achlysurol uniongyrchol ar gyfraddau canser a niferoedd.
  • Darganfod canser mor gynnar â phosib drwy ymwybyddiaeth gyhoeddus a broffesiynol well o’r symptomau.
  • Darganfod canserau drwy raglennu sgrinio canser.
 
Hybu Iechyd & Ataliaeth yw cyfrifoldeb y Byrddau Iechyd Lleol cefnogwyd gan y Gwasanaeth Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol. Mae mesurau ataliol yn berthnasol i nifer o ganserau yn cynnwys canser yr ysgyfaint, canser y pen & gwddw a chanserau golorectol. Y prif ffocws am hybu iechyd yn y gymuned yw peidiad smygu, sy’n dylanwadu ar gyfraddau nifer o ganserau yn uniongyrchol, yn ogystal ag afiechydon eraill fel clefyd coronaidd y galon a strôc. Menter canser-spesiffig allweddol yw ymgyrch Herio’r Haul
 
Mae strategaethau hybu iechyd cyfredol yn fwy cysylltiedig ag ataliaeth chlefyd coronaidd y galon na chanser, fodd bynnag mae’r mentrau cyfredol dyluniwyd i hybu bwyta iach ac ymarfer corff yn berthnasol i ataliaeth canser a chryfheir ac uwch linellir y cysylltiadau hyn.
 
 
Bydd y tair rhaglen yn berthnasol i ganser yng Nghymru, Bron Brawf Cymru, Sgrinio Serfigol Cymru a Sgrinio Coluddyn Cymru yn cael eu rheoli gan Iechyd Cyhoeddus Cymru o Hydref 2009.
 

Datgeliad Cynnar a gofal primaidd

 
Arsylwyd adroddiad gan y Swyddfa Archwilio Cenedlaethol (Taclo Canser yn Lloegr: Achub mwy o fywydau. 2004) fod cleifion yn Lloegr yn dueddol o gael canser mwy datblygedig ar amser diagnosis na gwledydd eraill, o leiaf am ganserau’r fron a’r coluddyn. Roedd pobl hen a’r bobl o ardaloedd amddifadus yn fwy tebygol i fod yn diagnosed â chanser ar gyfnod mwy datblygedig. Am nifer o ganserau, mae’r cyfraddau oroesiad am gleifion yn waeth na’r mwyafrif o wledydd eraill yn Ewrop (Ffynhonnell: Eurocare 4 - Lancet Oncology 8:8 Awst 2007).
 
Chwaraeir cyfeiriad cynnar rôl yn welliant gofal am bobl gyda chanser, a gall cyfeiriad cynnar wella cyfraddau oroesi mewn rhai canserau. Yn ogystal â’i swyddogaethau mewn ataliaeth, cefnogaeth a rheolaeth tymor-hir o bobl â chanser, mae gan ofal primaidd cyfrifoldeb enwedig ar ddatgeliad cynnar a’r gweithrediad o gyfeiriad cyflym i wasanaethau arbenigol.
 
Argymhellodd y Swyddfa Archwilio Cenedlaethol dylai’r Canllawiau Cyfeiriad NICE am Ganser Honedig gael eu lledaenu’n eang ac actio arno, a dylai perthnasoedd cyswllt gweithio cryfach rhwng meddygon teulu ac ysbytai gael ei annog drwy’r datblygiad parhaol o weithdrefnau cyfeiriad safonedig gydag adborth i feddygon teulu ar briodoldeb cyfeiriadau.
 
 
Er mwyn wella goroesiad, mae GIG Cymru yn rhoi cymorth i ddatblygu a chefnogi mentrau i hybu ymwybyddiaeth y cyhoedd o arwyddion a symptomau sylweddol, fel bod cleifion yn cyflwyno eu hunain yn gynharach i’w meddygon teulu.
Rhai esiamplau yw:
 
 
Chwaraeir Gofal Primaidd rôl fawr yng nghefnogaeth a gofal o gleifion canser yn cynnwys gofal lliniarol, a fwyfwy'r symudiad i oroesiad tymor-hirach, termwyd yn aml fel “byw gyda’ch canser”.
 

Mynediad Gwell

 
Setiwyd Safonau Canser Cenedlaethol 2005 safonau dros yr hyd amser dylai cleifion aros am ddechrau triniaeth derfynol o’u ganser gyda’r amcan o wella canlyniadau a chynyddu cyfraddau oroesiad. Adroddir Ymddiriedolaethau GIG ar amseroedd aros canser a gyhoeddir canlyniadau diweddaraf ar wefan y Llywodraeth Cynulliad Cymru.
 
 
Nid yw gwella mynediad am leihau amseroedd aros yn unig. Mae am wella mynediad i dimau clinigol arbenigol perthnasol yn gweithio â’r cyfleusterau gorau phosib a darparu’r driniaeth a gofal gorau phosib. Mae hyn yn cynnwys technoleg a chyffuriau cyfoes. Mae angen cynllunio'r rhain yn effeithlon ac effeithiol a’u weithredu’n brydlon. Chwaraeir rôl allweddol gan NICE a’r Grŵp Strategaeth Meddyginiaethau Cymru Gyfan (AWMSG), yn gweithio gyda’r Grŵp Cyd-drefnu Gwasanaethau Canser (CSCG) a Rhwydweithiau Canser rhanbarthol mewn cefnogi comisiynwyr.
 
 

Gwasanaethau Gwell

 
Yr amcan yma yw darparu diagnosis, triniaeth, ac adferiad a gwasanaethau gofal lliniarol i bobl gyda chanser sy’n cyd-fynd neu drechu’r gorau yn Ewrop yn nhermau ansawdd.
 
Rheolaeth glinigol yw’r system through which sefydliadau GIG yn atebol am wella ansawdd eu gwasanaethau yn barhaol a diogelu safonau uchel o ofal. Tanategir y Safonau Gofal Iechyd i Gymru rheolaeth glinigol gan sicrhau fod gwasanaethau o ansawdd yn ael ei darparu’n cyfiawn, cadarn a moesegol ar draws bob gosodiad. Mae archwiliad clinigol yng nghanol o reolaeth glinigol. Cyfeirir materion ar ansawdd yn systematig ac yn eglur, gan ddarparu gwybodaeth ddibynadwy. Gellir, yn bwysig, cadarnhau’r ansawdd o wasanaethau clinigol ac uwch linellu’r angen am welliant.
 
Mae archwiliad clinigol llwyddiannus yn cynnwys newid practis i gwrdd â safonau. Mae uwch llinellu’r angen am welliant a newid practis i gwrdd â safonau yn integral i wella gofal iechyd. Mae’r cynfas-rowlio ar draws Cymru o’r System Gwybodaeth Rhwydwaith Canser Cymru (CaNISC) yn cefnogi a gwella archwiliad clinigol.
 
 
Corfforir y Safonau Canser Cenedlaethol nifer o ganserau a chynhwysir yn ogystal safonau am Gofal Lliniarol Arbenigol mewn perthynas â Gwasanaethau Canser. Manylir yr elfennau allweddol hefyd o’r broses ddiagnostig a thriniaeth dylai cleifion disgwyl i dderbyn. Mae'r rhain yn cynnwys anghenion am ofal cleifion canoledig, y ffurfiant a gwaith o dimau amlddisgyblaethol (MDTs) lefel lleol, rhwydwaith a uwch-rhwydwaith fel cynghorir gan ganllawiau clinigol a chyfarwyddyd gwasanaeth NICE, adlyniad i ac archwilio yn erbyn canllawiau clinigol cytunedig cenedlaethol, ac amseroedd aros o gyfeiriad neu ddiagnosis i ddechrau triniaeth derfynol.
 
Arweinir y broses o fapio ac asesu gwasanaethau cyfredol yn erbyn y Safonau a datblygu a gweithredu cynlluniau gweithredu i ddosbarthu’r siâp o drefniadaeth gwasanaeth dyfodol gan y Rhwydweithiau Canser rhanbarthol.
 
 
Mae ymchwil canser yn rhan sylfaenol o wella ansawdd ein gwasanaethau. Casglir a Storir samplau tiwmor, meinwe a gwaed canser gan y Banc Canser Cymru o bob claf ufudd gyda chanser phosib neu gadarn fel sylfaen am astudiaethau gwyddonol pellach. Bydd yr astudiaeth yn helpu canfod achosion canser, a helpu adnabod ardaloedd newydd am driniaeth a detholiad o’r driniaeth gorau i gleifion unigol.
 
 
Mae’r Gwasanaeth Geneteg Canser i Gymru (CGSW) yn rhan o’r Gwasanaeth Geneteg Meddygol Cymru Gyfan (AWMGS). Ei gylch gwaith yw asesu’r risg o ganser yn seiliedig ar hanes teulu’r claf sy’n destun adroddiad ac i weithio gyda’r arbenigwyr perthnasol i argymell strategaethau sgrinio pellach lle’n berthnasol.
 
 
Ymgymerir y Parc Genynnol Cymru ymchwil am ddealltwriaeth well o swyddogaeth genynnau yn y datblygiad o ganser, yn ogystal â dulliau newydd o ddiagnosis a thriniaeth o’r salwch.
 
 
Anelir y Rhwydwaith Ymchwil Canser Cymru i wneud ymchwil yn rhan arferol o’i wasanaethau canser ac i sicrhau fod gan bob claf sy’n gymwys i gael cyfle cyfartal i gymryd rhan mewn prawf ymchwil.
 
 
Mae angen adferiad a gofal cefnogol ar bobl â chanser. Cyhoeddodd y Llywodraeth Cynulliad Cymru ei bolisi ar ofal lliniarol yn 2003 Cyfeiriad Strategaethol am Wasanaethau Gofal Lliniarol yng Nghymru. Yr amcan overarching yw’r datblygiad o wasanaeth llawer mwy integredig am gleifion rhwng y sector statudol a gwirfoddol.
 
Disgwylir y GIG a phartneriaid yn y sector gwirfoddol i weithredu’r lefel o ofal amlinellwyd yn y Llwybr Gofal Cymru gyfan ar gyfer Dyddiau Olaf Bywyd.
 
 

 

Adroddiadau, Cyhoeddiadau ac Adnoddau

Mae’r adroddiad blynyddol yn nodi’r cynnydd a naethom o ran gwasanaethau canser yng Nghymru. 

Ffynonellau ystadegau canser

 

Gwasanaethau Canser

 
 

Cyhoeddiadau Canser