Hanes & Cyd-destun
Sefydlwyd y GIG ar Orffennaf 5ed 1948. Ei thad sefydledig a brif bensaer oedd y Gweinidog dros Iechyd a Chymro Aneurin Bevan.Cyn sefydlwyd y GIG, darparwyd gofal iechyd ar sail raddol a chlytwaith gyda llawer o bobl yn gorfod talu am wasanaethau primaidd a gofal ysbyty yn uniongyrchol ac eraill ddim yn derbyn y gwasanaethau roeddynt angen.
Roedd y GIG am gael ei gyllido o drethiant cyffredinol ac i fod yn seiliedig ar yr egwyddorion canlynol:
- Am ddim o’r pwynt o ddosbarthu
- Cynhwysfawr
- Cyfiawnder
- Cydraddoldeb
Amcan
Amcan y GIG oedd hybu:
“Y sefydliad o wasanaeth iechyd cynhwysfawr dyluniwyd i sicrhau gwelliant yn yr iechyd corfforol a meddyliol o’r bobl o Loegr a Chymru a’r ataliaeth, diagnosis a thriniaeth o afiechyd” (Deddf GIG 1946).
Gwerthoedd
Mae’r gwerthoedd a danategodd sefydliad GIG dal yn wir heddiw ond ni allir sefydlwyr y GIG rhagweld y pwysau a rhoddir ar y system dros fwy na 50 blwyddyn. Mae dyrchafiad mewn technoleg, cynyddiad yn y boblogaeth henoed, disgwyliadau a gwybodaeth gynyddol wedi cynyddu galw am ofal iechyd sydd angen ei gyrraedd o fewn cyllideb gyfyngedig.
GIG Cymru lawr y degawdau
Ers 1948 gwelir y GIG llawer o newidiadau yn y dosbarthiad o wasanaethau gofal iechyd ac yn y ffyrdd fod y gwasanaethau wedi’i strwythur a threfnu. Mae’r adran yma yn archwilio’r newidiadau hynny ar sail degawd wrth ddegawd o’r cyfnod tyfu o’r 1960au i gyfyngiadau’r 1970au ac 80au lan at y trefniant sefydlol a strwythurol sy’n siapio GIG Cymru heddiw.