Cyllido a Deddfu

Telir am y Gwasanaeth Iechyd Gwladol trwy drethi cyffredinol yn bennaf, er y codir cyfran fechan o’r cyllid trwy gyfraniadau yswiriant gwladol. Mae yna nifer o opsiynau eraill ar gyfer cyllido gwasanaethau iechyd gan gynnwys yswiriant cymdeithasol, a ddefnyddir mewn mwyafrif llethol o wledydd eraill Ewrop; ac yswiriant preifat a system dalu wrth y man darparu, sef yr arfer yng ngwasanaethau gofal iechyd yr Unol Daleithiau. 

Yn San Steffan mae’n rhaid i’r GIG gystadlu â gwasanaethau cyhoeddus eraill megis addysg ac amddiffyn am ei gyfran o’r cyllid a godir. Enw’r mecanwaith a ddefnyddir i ddosrannu adnoddau yw’r Arolwg Cynhwysfawr o Wariant. Ar sail y cynllun hwn y mae’r GIG yn derbyn codiadau blynyddol yn ei wariant.

Mae’r sefyllfa braidd yn wahanol yng Nghymru. Mae GIG Cymru’n derbyn ei ddosraniad fel rhan o’r broses negodi rhwng San Steffan a Swyddfeydd Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon. Mae’r swm sydd ar gael ar gyfer iechyd a gwasanaethau iechyd yng Nghymru yn ffurfio rhan o’r hyn a elwir yn ‘grant bloc’, sef cyfanswm yr arian i’r holl feysydd y mae’r Cynulliad Cenedlaethol yn gyfrifol amdanynt ac sydd wedi cael eu datganoli i’r Cynulliad. Mae unrhyw gynnydd ar ben cyfran cyffredinol y GIG yn amodol ar fformwla Barnett, sy’n mynnu bod unrhyw gynnydd yn seiliedig ar wir faint y boblogaeth. Mae Cymru’n gwario mwy na phedair biliwn o bunnoedd y flwyddyn ar ei gwasanaethau iechyd, a rhagwelir y bydd y ffigur hon yn dal i gynyddu.