Cydrannau

Bydd y rhan fwyaf o bobl, wrth ystyried Gwasanaethau Iechyd a Gofal Cymdeithasol, yn meddwl am ysbytai, MTon a gweithwyr cymdeithasol; ond mae byd iechyd a gofal cymdeithasol yn helaethach o lawer ac yn cwmpasu rhychwant o wasanaethau a ddarperir mewn amryfal gyd-destunau ac amgylchiadau ar gyfer llu o wahanol grwpiau o gleientiaid.

Mae gan y rhan fwyaf o bobl yng Nghymru fynediad i Ysbyty Dosbarth Cyffredinol sy’n darparu rhychwant o wasanaethau gofal iechyd ar gyfer cleifion allanol, cleifion preswyl ac achosion dydd. Mae rhai o’r ysbytai hyn hefyd yn cynnig gwasanaethau arbenigol megis llawdriniaeth ar gyfer llosgiadau a llawdriniaeth blastig a chardiaidd.  Mae gan Gymru un prif ysbyty dysgu, sef Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd.  Mae’r GIG a’r awdurdodau lleol hefyd yn darparu therapwyr lleferydd, ffisiotherapwyr a therapwyr gwaith yn y gymuned.

Yn ogystal mae’r GIG yn darparu gwasanaethau iechyd meddwl, yn y gymuned yn bennaf, mewn partneriaeth gydag adrannau gwasanaethau cymdeithasol, ac yn cynorthwyo adrannau gwasanaethau cymdeithasol trwy ddarparu triniaeth frys a pharameddygol a gwasanaethau cludo cleifion ar hyd a lled Cymru. 

Darperir gwasanaethau gofal sylfaenol gan Feddygon Teulu ac aelodau o’r tîm gofal sylfaenol mewn canolfannau iechyd a meddygfeydd ledled Cymru.  Mae Galw Iechyd Cymru’n darparu gwasanaethau gofal sylfaenol hefyd trwy gyfrwng lein gymorth 24 awr dan arweiniad nyrsus, sy’n rhoi gwybodaeth a chyngor am iechyd, salwch a gwasanaethau iechyd.  Darperir gwasanaethau gofal sylfaenol hefyd gan y proffesiynau cytundebu, sef optegwyr, deintyddion a fferyllwyr mewn gwahanol leoliadau gan gynnwys y stryd fawr. Mae 20 o Gynghorau Iechyd Cymunedol yn cynrychioli buddion y gymuned yn eu gwasanaeth iechyd.

Mae’r gwasanaethau a ddarperir gan awdurdodau lleol hefyd yn eang iawn eu cwmpas ar draws addysg, cartrefi, cludiant, gwasanaethau cymunedol, gwasanaethau cymdeithasol, cyfleusterau gofal tymor hir a gwasanaethau ar gyfer pobl oedrannus a methedig, gwasanaethau i blant ac oedolion ag anghenion arbennig. Yn ogystal mae awdurdodau lleol yn darparu’r cyfleusterau cymorth isadeileddol sylfaenol a gwasanaethau i’n cymunedau.

Term eang ei gwmpas yw gofal cymdeithasol. Mae’n cyfeirio’n bennaf at gyflenwi gwasanaethau cymdeithasol personol a chefnogaeth i bobl ifanc, pobl hŷn a’u cynhalwyr ac i bobl ag anableddau dysgu, problemau iechyd meddwl, anableddau corfforol a synhwyrus. 

Dylanwedir ar wella iechyd a lles pobl Cymru gan y gwaith sy’n cael ei wneud nid yn unig o ran iechyd ond mewn llawer maes megis cartrefi, addysg a gofal cymdeithasol. Mae gwasanaethau a safbwyntiau pobl yn cael eu cydrannu hefyd gan y sector gwirfoddol sy’n cynnwys sefydliadau megis Age Concern, sy’n canolbwyntio ar anghenion y boblogaeth oedrannus. Mae’n bwysig hefyd fod yr holl feysydd hyn yn gweithio ar y cyd i wella statws iechyd pobl hyd yr eithaf, ac mae dyletswydd partneriaeth statudol mewn bodolaeth bellach sy’n mynnu’n benodol bod y GIG yn gweithio mewn partneriaeth gyda llywodraeth leol a’r sector gwirfoddol.